Qimmeq qimuttoq nunarsuarmi qimmini raceni pisoqaanersaavoq, issittumiinnermillu ukiuni tusindilinni naleqqussarsimalluni. Timikkut kingornussakkut imak minguitsigaaq, ukiut 9.500-it qaangiummata Sibiriami qimmiusut assigilluinnangajallugit. Maani nunatsinni qimmit saarngi nutaannginnerpaat nassaarineqarsimasut Saqqaq-kulturimeersuupput, qularnanngitsumillu piniarnermi iluaqutigineqartarsimallutik. Qimminit qimuttunit siusinnerpaamik Thulekulturimeersunik nassaartoqarnikuuvoq.  

Taamanerniilli isorartuuni piniarsinnaatilluta, asimioqarfinnullu nerisassanik apuussisinnaatilluta aallaarsimaffiit akornanni qimmit isumannaatsumik apuuttarsimavaatigut. Qimmeqartillutami piniakkat malillugit nuussinnaasarsimavugut, sumiiffinnillu nutaanik nassaarlutalu nunasissinnaasarluta.

Qimmip, inuullu akornanni suleqatigiinneq

Qimmip, inuullu akornanni qanimut suleqatigiinneq aniguinissatsinnut, akiuussinnaanitsinnullu aalajangiisuusimavoq. Nunatsinni issittorsuusumi qimmit piginnaasaqarnerisa, qasusuinnerisa, sumiissusersiorsinnaanerisa pinngitsoorsinnaatippaat. Perlulluni ersigunnaaraangat inuup, qimmillu qanimut suleqatigiissinnaanerisa angerlamut apuussinnaatitsisarpoq. Ullumikkut suli taamaappoq. Taassuma saniatigut assersuutigalugu qimmit allumik nassaarsinnaatillugit, piniartorpassuit qimmit piniarnissamut sungiusartarpaat. Nannunniartilluni aamma piniartup aallaanissaanut periarfissagissaarnerulersillugu, qimmit pituussaarlugit ungooritissinnaapput. Kisianni aamma qimmit qimuinnarneq ajorput, aamma assersuutigalugu umiatsiamik qaqitsissutigineqarsinnaasarput. Aamma paarsillaqqissuupput, soorlu assersuutigalugu nannut illoqarfimmut qanillisillugit mianersoqqusillutik miaggoorsinnaammata.

Ukiuni kingullerni arnat qimussertartut amerlinikuupput. Qimussertartut nutaat, misilittagartuullu pikkorissorujussuupput, amerlanernullu qimminik kusanartunik paarilluakkanik qimmeqarluni sungiusarneq, suleqatigiinneq, qanilaarneq, qimminullu akisussaaffeqarneq qitiulluni peqatigiinnerulluni. Ullumikkut Kalaallit Nunaanni qimmeqarneq aliikkutaralugu sammisaaneruvoq, takornarialerinermullu ataqatigiissinneqakkajuttarluni. Qimusserluni pinngortitarsuatsinnik misigisaqariartortunik nunarsuatsinnit tikittoqartapoq. Taamaalilluni takornarialerineq qimussertarnermik aamma ingerlatitseqqiffiuvoq.

Ulluinnarnit, kulturikkut kingornussamut

Nunarsuaq allanngorpoq, qimussertarnermik kulturi aamma. Sumiiffinni ikitsuinnarni piniartut ulluinnarminni qimmit pinngitsoorsinnaanngilaat. Sumiiffinni amerlanerni qimmit ATV-nik imaluunniit qamuteralannik ullut tamaasa nerukkagassaanngitsunik, sukkasuunillu taarserneqarsimapput. Massakkut aamma siku saannerusarpoq, silallu pissusaata allanngoriartornera malunnarnerulluni.

Qimmit ikiligaluartut, kulturi DNA-tsinnut ilaalluni ingerlaannarpoq. Ilami qimminut tunngaannarani aamma qamutit, allunaat, anut, pitunneri, aserfallatsaaliornerilu kinguaariinnit kinguaariinnut kingornuttagaalluni oqaluttuatsinnut, ileqqutsinnut, kinaassutsitsinnullu ilaapput. Taamaanneratigut qimmeq qimuttoq uagutsinnik inunnik ataatsimoortitsisuullunilu nukittunerulersimmatigut, illersugassaalluni ilisimasanik sulianillu kulturimik ingerlatitsisuuvoq.

Qimmip qimuttup aniguisinnaanera

• Nukittupput, qimminiillu allanit anersaartorluarnerusinnaallutik. Taamaattumik takisuumut qimussinnaasarput.
• Puallarujussuaratik imaluunniit uummatip taqaanik ajornartorsiuteqaleratik orsoqarluartunik nerisinnaapput.
• Piffissami sivisuumi imertoratik aputituinnarsinnaasarput, qerisunillu neqitorlutik/aalisagartorlutik.
• Ukiukkut meqquisa lanolinitallit siallersumi, issittumilu panersimatittarlugillu oqorsimatittarpaat.
• Kissatsilaaginnartoq/issililaaginnartoq malugisarpaat.